Scrophularia vernalis

Algemeen

Voorjaarshelmkruid is best wel een aparte verschijning. Het is een bijna 1 meter hoge plant met een relatief dikke stengel en met bloemen die totaal niet lijken op wat je voorstelt van een bloem. Het is een echte Stinsenplant die buiten echte Stinzenmilieus best zeldzaam is (zie verspreidingskaartje). Hij bloeit natuurlijk al in April tot en met Juni.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Scrophularia komt van Scrophula (Latijn) en betekent "halszweer". Dit omdat de plant vroeger werd gebruikt bij scrofulose (een klierziekte die ontstond bij tuberculoze. Het is een goed voorbeeld van de Signatuurleer, In een zeer oud kruidboek is te lezen 'De wortel is met vele knobbelen ende knoppen beset. Het wort seer ghepreesen van vele in de herde gheswillen van de dieren of cropsweeren, ghemeynlijck scrofulae ghenoemt'.

Er zijn twee verklaringen voor Vernalis:

  1. Vernalis komt van Ver (Latijn) en betekent "lente" wat duidt op de vroege bloei. 
  2. Vernalis komt van Ver (Latijn) en betekend "inheems". De plant komt hier oorspronkelijk vandaan.

Algemeen

Voorjaarshelmkruid is best wel een aparte verschijning. Het is een bijna 1 meter hoge plant met een relatief dikke stengel en met bloemen die totaal niet lijken op wat je voorstelt van een bloem. Het is een echte Stinsenplant die buiten echte Stinzenmilieus best zeldzaam is (zie verspreidingskaartje). Hij bloeit natuurlijk al in April tot en met Juni.

Namen in andere talen

  • English: Yellow Figwort
  • Français: Scrofulaire printanière
  • Deutsch: Frühlings-Braunwurz
  • Espanõl:
  • Italiano: Scrofularia gialla primaverile
  • Svenska: Vårflenört
  • Norsk: Vårbrunrot
  • Dansk: VårBrunrod

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Yellow Figwort. Dit betekent "gele vijgwortel.  Gele want de bloemen zijn geelachtig maar het is meer ter onderscheidt van andere soorten als bijv. Knopig helmkruid (Scrophularia nodosa). Vijgwortel kan  twee verklaringen hebben:

De wortel van deze plant is knolvormig dus deze is vijgvormig.
De knolvormige wortel werd gebruikt om aambeien (vijgvormig) te genezen. Een oud kruidboek uit 1554 schreef al "Die wortel inghenomen verdroocht ende gheneest die speenen".

De Franse naam is Scrofulaire printanière. Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Frühlings-Braunwurz. Dit betekent "voorjaars-bruinwortel/kruid". Hiermee worden de bruine bloemen (braun) en de knopige wortelstok (het oudduitse Wurz) bedoeld. Alle Scrophularia worden in Duitsland Braunwurtz genoemd. Bij deze plant gaat het dus niet om de bruine bloemen (alleen bij Knopig helmkruiden zij deze aan de binnenkant bruin, iets wat bij andere planten zelden voorkomt) maar om de kleur van de wortel.

De Zweedse naam is Vårflenört. Vår betekent "lente". Flen betekent "knobbel" en Ört/eurt/urt is de Scandinavische term voor "kruid", dus letterlijk "lenteknobbelkruid". Natuurlijk is hier weer sprake van een Scrophularia die in de lente groeit.

De Noorse en Deense  naam is nagenoeg het zelfde Vårbrunrot/VårBrunrod. Dit betekent "lente bruinwortel/kruid".

Ecologie & Verspreiding

Bodem Licht beschaduwde, soms vrij zonnige, min of meer open plaatsen op droge tot vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot kalkrijke, vaak omgewerkte, humeuze zandgrond. Groeiplaats Zeeduinen (duinstruwelen, duinbossen, langs duinbospaden en bermen van duinwegen) en bossen en bosranden (bij buitenplaatsen en bergbossen). Verspreiding Nederland Vrij zeldzaam in de Hollandse duinen en zeldzaam in het midden van het land. Elders zeer zeldzaam. Vlaanderen Niet in Vlaanderen. Wallonië Zeer zeldzaam in het Maasgebied. Wereld Oorspronkelijk uit berggebieden in Zuidwest-Azië en Zuid- en Midden-Europa. Verder noordelijk is de soort ingeburgerd, tot in Midden-Scandinavië.

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Scrophularia vernalis

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's