Stellaria graminea (foto Bert Verbruggen)

Algemeen

En ik maar afvragen waarom ik deze schitterende plant niet heb gezien. Totdat ik op de Floronsite keek en las "Algemeen, maar vrij zeldzaam in Zeeland, in laagveengebieden en in het noordelijk zeekleigebied". En laat ik nu net in een laagveengebied (Gouda) wonen.Heel kenmerkend voor deze soort is dat de vijf kroonbladen tot aan de voet tweedelig zijn, waardoor het lijkt of er tien kroonbladen zijn. Grasmuur bloeit in Mei, Juni en Juli.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Er komen minstens 9 soorten Muur (Stellaria) in het wild voor in Nederland:

  • Bosmuur (Stellaria nemorum) - zeldzaam
  • Duinvogelmuur (Stellaria apetala) - algemeen
  • Heggenvogelmuur (Stellaria neglecta) - zeldzaam
  • Grasmuur (Stellaria graminea) - algemeen
  • Grote muur (Stellaria holostea) - algemeen
  • Moerasmuur (Stellaria alsine) - algemeen
  • Vogelmuur (Stellaria media) - algemeen
  • Watermuur (Stellaria aquatica/Myosoton aquaticum) - algemeen
  • Zeegroene muur (Stellaria palustris) - algemeen

Verklaring wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Stellaria graminea L.

Stellaria komt van Stella (Latijn) en betekent "ster". Dit omdat de kroonblaadjes van dit plantje zo diep zijn ingesneden (het lijken 10 blaadjes maar het zijn er in werkelijkheid 5) dat ze als het ware als een ster gerangschikt zijn.

Graminea is Latijn en betekent simpelweg "gras".

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus. In 1753 beschreef hij Stellaria graminea in de publicatie Species Plantarum.

     

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bloemen van Grasmuur zijn tweeslachtig (hermafrodiet). De vrouwelijke en mannelijke delen zijn niet gelijktijdig vruchtbaar (dit heet protandrie) maar aan het eind van de bloei buigen de meeldraden zo dat zelfbestuiving toch mogelijk is. Zo is een 100 % geslaagde bestuiving minstens 1 keer zeker. Maar de gebruikelijk bestuiving vindt plaats m.b.v. insecten, vliegen, kleine bijen en kevers. De zaden worden door de wind verspreid. Vegetatieve vermeerdering vindt ook plaats, bij de knopen, die wortel schieten.

Namen in andere talen

  • Frysk: Gersmier
  • English: Lesser Stitchwort
  • Français: Stellaire graminée
  • Deutsch: Gras-Sternmiere
  • Espanõl: Rèvola menuda
  • Italiano: Centocchio gramignola
  • Svenska: Grässtjärnblomma
  • Norsk: Grasstjerneblom
  • Dansk: Græsbladet fladstjerne

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Lesser Stitchwort. Lesser betekent "mindere". Dit omdat deze Stellaria een kleiner/minder grotere lid van de familie is t.o.v. Grote muur (Stellaria holostea). Met Stitch wordt een pijn in de zij bedoeld die je zou kunnen voelen als je je niet eerst uitstrekt. Wort wordt over het algemeen in het Engels gebruikt voor een plant die geneeskrachtige werkingen heeft of waardevol is als voedsel. Deze plant was een remedie hiervoor.

Voor de verspreiding van Grasmuur in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Stellaire graminée. Dit is de Franse benaming voor de wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Gras-Sternmiere betekent "gras stervormige muur". Het woord Miere is dus de Duitse benaming voor de tweede Nederlandse naam.

Voor de verspreiding van Grasmuur in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is Estelaria of rèvola menuda. Welke van de twee het meeste wordt gebruikt weet ik niet. Estalaria betekent "sterren" n.a.v. van de vorm. Wat rèvola betekent is mij onbekend. Menuda betekent "klein" t.o.v. andere soorten Muur.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Centocchio gramignola. Als je Centochio ontleedt krijg je Centos dat "honderd" betekent en  Occhi dat "oog" betekent, dus "honderd ogen".  Het gekke is dat bijna geen enkele site dit benoemt. Een stukje van dit geslacht bloemen (Stellaria) zou dus lijken alsof 'honderden' ogen je zouden aankijken. Meestal gaat de het verhaal over culinair of medisch gebruik of over het feit dat vogels er dol op zijn (meestal gaat het hier om Stellaria media (vogelmuur)). Gramignola is de Italiaanse benaming voor het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse en Noorse naam is min of meer gelijk, Grässtjärnblomma/Grasstjerneblom. Deze namen zijn gelijk aan de Duitse naam, "gras stervormige muur".

Voor de verspreiding van Grasmuur in Zweden zie deze kaart.

De Deense naam is Græsbladet fladstjerne. Dit betekent letterlijk "grasvormige vlakster". Alle planten uit het geslacht Stellaria heten in Denemarken Fladstjerne. Het gaat hier natuurlijk om de bloemvorm. De kroonblaadjes zijn zo diep ingesneden dat ze totaal de vorm van een ster hebben. In werkelijkheid heeft de bloem maar 5 kroonblaadjes maar het lijken er meer. Het woord vóór Fladstjerne geeft aan om welke soort het gaat. In dit geval Græsbladet. De stengelbladeren lijken inderdaad op gras maar de plant is absoluut geen familie. 

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige tot half beschaduwde plaatsen op matig droge tot meestal vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, matig bemeste grond. Vaak op plaatsen met een sterk wisselende waterstand (zand, leem, zavel en rivierklei).

Groeiplaats
Bermen, grasland (o.a. in weiland met weinig vee, niet te hoog wordend hooiland en uiterwaarden), bosranden, heggen, struwelen, akkers (akkerranden), mierenbulten, langs spoorwegen (spoorbermen), heide (grazige plaatsen), zeeduinen, waterkanten (sloten, greppels, vijvers) en aan de bovenrand van kwelders (schorren).

Verspreiding

Nederland
Algemeen, maar vrij zeldzaam in Zeeland, in laagveengebieden en in het noordelijk zeekleigebied.

Vlaanderen
Algemeen, maar zeldzaam in de Polders.

Wallonië
Algemeen.

Wereld
Gematigde streken in Europa en Azië. Ingeburgerd in Noord-Amerika.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding

Verspreiding Grasmuur

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten