Trifolium arvense

Algemeen

Hazenpootje is een klaver maar valt niet op door de drie typische blaadjes maar door de uitstekende langwerpige, zachtharige bloemhoofdjes. Individueel ziet deze plant er dan ook prachtig uit. Hij bloeit vanaf Juli tot en met de herfst.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Er komen minstens 16 soorten Klaver (Trifolium) in het wild voor in Nederland:

Het is dan ook niet overbodig om te zeggen dat een goede flora bij deze familie best handig is.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Trifolium arvense L.

Trifolium komt van Tri (Latijn) en betekent "drie", en Folium (Latijn) en betekent "blad". Driebladig dus, zoals bij elke klaversoort.

Veel planten hebben bij het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam de woorden Arvense/Arvensis of Campestre/Campestris of Pratense/Pratensis gekregen. Al deze soorten kunnen dan overal voorkomen. Eigenlijk word hiermee gezegd dat de betreffende plant meestal geen specifieke bodemsamenstelling nodig heeft. De naam dient ook vaak ter onderscheid van andere soorten. Arvense/Arvensis komt van Arvum en is Latijn en betekent "grond/akker". Campestre/Campestris is Latijn en betekent "(open) veld". Pratense/Pratensis is Latijn en betekent "van de weide".

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus. In 1753 beschreef hij Trifolium arvense in de publicatie Species Plantarum.

   

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

Het volgende verhaal qua Bevruchting & verspreiding geldt voor Hazenpootje maar bijna elke andere soort in de familie van de Vlinderbloemigen (leguminoceae). Er zijn dan per soort verschillende soorten bestuivers maar het principe blijft het zelfde. De bloemen zijn tweeslachtig (hermafrodiet) en zelfbestuiving vindt ook daadwerkelijk plaats. Maar de meeste bestuiving gaat via insecten.

De bloemen zijn hier voor speciaal ontworpen. Deze bloemen worden voornamelijk bezocht door insecten met een lange zuigbuis , zoals honingbijen ( Apis ), hommels ( Bombus ) en sommige vlinders (Lepidoptera). Deze insecten verzamelen nectar en stuifmeel. Wanneer de bezoekende insecten druk uitoefenen op het kroonblad en de vleugels, voornamelijk met hun kop, worden de stempel en de meeldraden uit de kiel gedrukt en tegen de onderkant van de kop van het insect gedrukt. Dit maakt bestuiving mogelijk. Wanneer de druk op het kroonblad wordt losgelaten, keren de stempel en de meeldraden terug naar hun oorspronkelijke positie in de kiel. De stamper is meestal langer dan de meeldraden en licht gebogen. De meeldraden barsten open, zelfs in de knop. Nectar wordt afgescheiden aan de basis van de bloembuis. Onderstaand plaatje laat de opbouw van de bloem goed zien

Vlinderbloemige bloem: 1 = vlag; 2 = zwaarden; 3 = kiel

Nog een verhaaltje van de Duitse Wikipagina; De meeste klaversoorten zijn allogaam, wat betekent dat bestuiving plaatsvindt door kruisbestuiving . De hoogste bevruchtingsgraad wordt bereikt met stuifmeel van een andere plant van dezelfde soort ( xenogamie ). Bij Rode klaver (Trifolium pratense) vindt de bevruchting plaats tussen 18 en 50 uur na de bestuiving, afhankelijk van de temperatuur. Een relatief hoge luchtvochtigheid van 93 tot 98% is essentieel voor een goede stuifmeelproductie. Sommige soorten zijn echter autogaam (zelfbestuivend). In deze gevallen is de kans op succesvolle bevruchting lager. Een paar soorten zijn zelfs cleistogaam , wat betekent dat de bloemen helemaal niet opengaan tijdens de bloei. De bevruchte zaden worden meestal door de wind verspreid ( anemochorie ), maar verspreiding door de stekelige vruchten komt ook vaak voor.

Namen in andere talen

  • Frysk: Mûzeklaver
  • English: Hare's-foot clover, Hairy clover
  • Français: Trèfle Pied-de-lièvre
  • Deutsch: Hasen-Klee
  • Espanõl: Pie de liebre
  • Italiano: Trifoglio dei campi
  • Svenska: Harklöver
  • Norsk: Harekløver
  • Dansk: Hare-Kløver

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Hare's-foot clover: Dit betekent "hazenpootklaver", dus vrijwel gelijk aan de Nederlandse naam.

Voor de verspreiding van Hazenpootje in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Trèfle Pied-de-lièvre. Dit betekent ook "klaver met poot van haas", Hazenpootje dus.

De Duitse naam is Hasen-Klee. Dit betekent "hazenklaver".

De Spaanse naam is Pie de liebre. Dit betekent "voet van een haas". net zoals de Nederlandse naam.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Trifoglio arvense. Dit is de Italiaanse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Harklöver: Har betekent "haas" en Klöver betekent "klaver".

Voor de verspreiding van Hazenpootje in Zweden zie deze kaart.

De Noorse en Deense naam zijn beide Harekløver, wat ook dit betekent weer "haas klaver".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open tot grazige plaatsen (vaak een pionier) op droge, matig voedselarme tot matig voedselrijke, meestal kalkarme, zure grond. Vooral op bewerkte of verplaatste plaatsen. Ook op stenige grond.

Groeiplaats
Akkers (akkerranden en braakliggende akkers), grasland (schraal grasland, grasvelden en kalkgrasland), bermen, zeeduinen (duingrasland), afgravingen (zand- en steengroeven), heide, langs spoorwegen (spoorwegterreinen), industrieterreinen, haventerreinen, mijnterreinen, beweide zandduintjes, opgespoten grond en ruigten.

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen in Noord-Brabant, Zeeuws-Vlaanderen, Gelderland en in de duinen. Elders plaatselijk vrij algemeen, maar zeldzaam in het noordelijk zeekleigebied, Zuidoost-Fryslân en West- en Midden-Drenthe.

Vlaanderen
Vrij algemeen. Het meest in de duinen, de Kempen en in stedelijke gebieden.

Wallonië
Vrij algemeen, maar zeldzaam in de Ardennen.

Wereld
Europa, behalve in het hoge noorden. Ook in West-Azië en Noord-Afrika. Ingeburgerd in Noord-Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Trifolium arvense

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's